Mcfurkan.Net - Kişisel Site - Joomla! Hakkında Bişiler...

Joomla! Hakkında En Çok Okunan Haberler

Son Eklenen Yorum

Easybook Ziyaretçi Defteri Türkçe

bileşeni kurdum ama "Fatal error: Call to undefined method m...

03/07/08 08:26 Devamı...

Habere Yorum Yazan : astronom

Anasayfa

Tezim

2-SAYISAL YÜKSEKLİK MODELLERİ (SYM)

BÖLÜM 2

Çarşamba, 21 Şubat 2007

1006 Kişi Bu Haberi Okudu

---------------------------------------------------------------------------------------------

BÖLÜM 2

SAYISAL YÜKSEKLİK MODELLERİ (SYM)

2.1 Sayısal Yükseklik Modeli (SYM) Nedir?

Sayısal Yükseklik Modeli (SYM), yeryüzü topoğrafyasını en sade ve çıplak şekilde X, Y planimetrik ve Z yükseklik değeriyle üç boyutlu olarak ifade eden model olarak tanımlanabilir. Şekil 2.1 Sayısal Yükseklik Modeli örneğini göstermektedir.

Şekil 2.1: Sayısal Yüksekli Modeli (SYM)

SYM’ler Sayısal Arazi Modellerinden (SAM) farklı olarak yeryüzü topoğrafyası üzerindeki detayları yansıtmazlar. Bir SAM, topoğrafya üzerindeki bina, bitki örtüsü, orman v.b. farklı yükseklik değerlerine sahip detayları içerirken yani görünür yeryüzünü yansıtırken SYM’ler bu detayları tümden elemine ederek yalnızca çıplak yeryüzünü yansıtan modeli sunarlar. Tüm bu özellikleriyle SYM’ler yeryüzü topoğrafyasını en basit şekilde yansıtan en genel ve yaygın model olarak tanımlanmaktadırlar.
SYM’ni X ve Y yönlerinde düzenli aralıklarla bölünmüş alanlarda ortak bir düşey datuma dayandırılmış Z yükseklik değerini içeren sayısal kartoğrafik bir arazi temsil yöntemi olarakta tanımlamak mümkündür. Bu tanımdan yola çıkarak SYM aynı zamanda fiziksel yeryüzünün eşit aralıklı yükseklik değerleriyle betimleyen sayısal bir gösterim şeklidir.

Aşağıdaki Şekil 2.2’de bir SAM ile SYM’nin içerdikleri fiziksel yeryüzü detayları açısından farkları açık şekilde görülmektedir.

SAM SYM

Şekil 2.2: Sayısal Arazi Modeli (SAM) ve Sayısal Yükseklik Modeli (SYM) Farkları

2.2 Sayısal Yükseklik Modeli Üretimi

Sayısal Yükseklik Modelleri (SYM) günümüzde çok çeşitli yöntemler kullanılarak elde edilebilmektedir. Bu yöntemler yersel ölçme tekniklerine dayalı, fotogrametrik yada uzaktan algılama teknolojilerine dayalı olarak ana 3 sınıf altında toplanabilmektedir.
Bu yöntemler aşağıda örnekleri verilmek suretiyle sıralanmaktadırlar;

a. Yersel Tekniklerle SYM Üretimi
Yersel tekniklerle SYM üretiminde yersel ölçme aletleri kullanılmak suretiyle SYM’si oluşturulmak istenen topoğrafya üzerinden nokta nokta planimetrik konum ve yükseklik verisi toplanır ve bu verilere dayalı olarak arazinin eşyükseklik eğrisi içeren topoğrafik haritaları oluşturulur. Bu haritalara en güzel örnek uzun yıllardan beri birçok haritacılık işinde çalışma altlığı olarak kullanılmış 1:25000 ölçekli standart topoğrafik memleket haritalarıdır. Bu teknikle SYM üretiminde, SYM’si üretilmek istenen alanın eşyükseklik eğrisi içeren herhangi bir ölçekteki topoğrafik haritası üzerindeki vektör veri “contour to grid” dönüşümü ile sayısal veriye dönüştürülerek istenen bölgenin SYM’si eşyükseklik eğrilerinden yararlanılarak elde edilir. Şekil 2.3 bu teknikle 1:25000 ölçekli haritalardan Zonguldak ili için üretilmiş bir SYM’dir.

Şekil 2.3: Yersel tekniklerle ile üretilmiş Sayısal Yükseklik Modeli

b. Fotogrametri Tekniğiyle SYM Üretimi

Fotogrametri tekniğiyle SYM üretimi, yapılan bir fotogrametrik uçuş sırasında çekilen hava fotoğraflarının stereo yani çiftli olarak değerlendirilmesi sonucunda aynı noktalara ait 3 boyutlu yükseklik bilgisi tayini ile yapılmaktadır. Şekil 2.4 bu teknik kullanılarak Zonguldak iline ait 2005 yılı sonlarında üretilmiş bir SYM’yi göstermektedir.

Şekil 2.4: Fotogrametri tekniği ile üretilmiş Sayısal Yükseklik Modeli

c. Uzaktan Algılama Tekniğiyle SYM Üretimi

Uzaktan Algılama tekniğiyle SYM üretimi birkaç farklı şekilde yapılabilmektedir. Bunlardan bazıları, stereo görüntü çiftlerinden SYM üretimi, son günlerde büyük gelişme gösteren Lazer Tarama (LIDAR) tekniğiyle SYM üretimi ve bu tez çalışmasında da kullanılmış olan RADAR Interferometri (InSAR) tekniğiyle SYM üretimi olarak sıralanabilir.

RADAR Interferometri (InSAR) teknikle SYM üretimi eş zamanlı olarak aynı bölgeye ait farklı açılardan görüntü alımı yapan 2 adet Yapay Açıklıklı RADAR’ın (SAR) 3 boyutlu yükseklik bilgisi sağlaması sonucu yapılır. Şekil 2.5 bu tekniği kullanmış SRTM uydusunun ürettiği Zonguldak iline ait SYM’yi göstermektedir.

Şekil 2.5: Uzaktan algılama tekniği ile üretilmiş Sayısal Yükseklik Modeli

2.3 Sayısal Yükseklik Modelinin Doğruluğu

Bir Sayısal Yükseklik Modelinin doğruluğu genel olarak uzaysal çözünürlük ve yükseklik doğruluğuna göre tanımlanır. SYM’nin doğruluğu uzaysal çözünürlüğüne göre değerlendirilmektedir. SYM’nin doğruluğu bir referans veriye göre belirlenir.

SGS Standard 7.5′ DEM Yüksek çözünürlüklü SYM
30’a 30m veri çözünürlüklü 5m ile 30m arası örneklenmiş

İki şekil arasındaki uzaysal çözünürlük farkının görüntüye etkisi açık şekilde görülebilmektedir. 5m ile 30m arasında örneklenmiş SYM çok daha net ve doğrulukludur.

SYM’ler daha öncede bahsedildiği gibi birçok teknikle elde edilebilmektedir. Bu tekniklerden bazıları ve bunlara dayalı olarak elde edilen SYM’lerin doğrulukları Tablo 2.1’de görülmektedir.

SYM elde etme tekniği	Kaplama alanı	Doğruluğu
Yersel haritacılık	Yerel, geniş ölçekli haritalama	1cm-10cm
Fotogrametri	Bölgesel	10cm-1m
Lazer profil çıkarma	Bölgesel	0.15m-2m
Uzaysal SAR Interferometri	Bölgeselden Küresele	0.5m-20m
Hava yoluyla SAR İnterferometri	Bölgesel	10cm-5m
Haritaların sayısallaştırılması	Haritanın kaplama alanına bağlı	Haritaya bağlı

Tablo 2.1: SYM üretim teknikleri ve doğrulukları

2.4 Sayısal Yükseklik Modelleri’nin Kullanım Alanları

Günümüzde Sayısal Yükseklik Modelleri (SYM), özellikle sivil amaçlı çalışmaların mühendislik, coğrafi bilgi sistemleri, doğal kaynakların yönetimi, proje planlama çalışmaları gibi bir çok alanında kullanılmaktadır. Aşağıda SYM’lerin kullanım alanları maddeler halinde sıralanmıştır.